Rusya, Ukrayna'nın Geleceğini de Vuruyor: Bir Ulusun Ölümü... Doğmamış Çocukları da Öldürüyorlar

Prof. Dr. Sedat Laçiner

Savaş altında sürekli yıpranan Ukrayna'da doğum oranları daha da düşüyor. Savaştan önce Avrupa'nın en düşük doğum oranlarına sahip ülkelerden biri olan Ukrayna'da şimdi durum daha da kötü...

Doğum az, yeni doğan az sayıda bebek ise çok zor şartlar altında dünyaya geliyor...

Harkiv gibi cepheye yakın yerlerde bebek ve anne, doğumun hemen ardından sığınaklara indiriliyor. Çünkü her an hastane binalarına bir iha veya bir füze düşebilir.

Doğumhanelere ulaşmak da zor. Ambulanslar da hedefte...

İha'lara karşı yolların üzerine gerilmiş ağların altından hastaneye yol alan pek çok anne, bu gerginliğe dayanamıyor ve erken doğum yapıyor veya başka sorunlar yaşıyor.

Savaş ortamında doğum zor, ama asıl sorun, doğumların çok az olması. Çünkü anne-baba olacak yetişkin sayısı çok azaldı.

2022 Rus saldırısından bu yana Ukrayna hükümeti kontrolündeki bölgelerde nüfus, 37 milyondan 27 milyona düştü... Azalma % 27 civarında... Böyle bir nüfus çöküşü tarihte nadiren görülmüştür...

Şu anda, yaklaşık 3 ila 5 milyon arası Ukraynalı, Rus işgali altında yaşıyor, ve milyonlarcası da diğer ülkelere göç etti. Çoğunluk Polonya ve Almanya gibi Avrupa ülkelerine gitti.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodymyr Zelensky, savaşta ölenlerin sayısının 50.000'in üzerinde olduğunu söylüyor; fakat bu, gerçekçi bir rakam değil. Bağımsız kaynaklar, ölenlerin sayısını en az 150 bin olarak gösteriyor...

Neredeyse tamamı anne-baba olma çağındaki 150 bin Ukraynalının ölümü, ülke demografisi için büyük bir darbe.

Bir de yaralılar var... Yaralanarak uzvunu kaybeden, psikolojisi bozulan, hayata küsen yüzbinlerce Ukraynalı genç de baba olma hayallerini ya erteliyor veya anne-baba olmaktan tamamen vazgeçiyor.

Üçüncü olarak, savaşın kendisi anne-baba olmayı imkansız hale getiren ayrılıklar demek... Cepheye giden kolay kolay geri dönemiyor. Evlerin, sokakların bombalandığı bir ortamda geri dönseler bile yeniden aile olabilmek çok zor…

DOĞURGANLIK DİP YAPTI

Ukrayna’da doğurganlık oranı, 2020'de kadın başına 1,2 çocuk iken, savaştan sonra bu rakam 0,8 seviyelerine düştü. Yani Ukrayna’da kadın başına 1 çocuk bile düşmüyor. Oysa ki ülkenin mevcut nüfusunu koruyabilmesi için bile kadın başına 2,1 çocuk olması gerekir. Buna ikame oranı denir.

Kadın başına 0,8 bebek demek, nüfusun hızla erimesi, yok olması demek... Ukrayna’daki doğum oranları, Güney Kore dışındaki tüm büyük ülkelerden çok daha düşük bir oran. 

Hal böyle olunca Ukrayna küçülüyor… 2026'nın ilk yarısında, ülkede ölüm sayısı, doğum sayısının üç katından fazlaydı. Düşünsenize, her yeni doğana karşılık 3 kişi ölüyor…

Bir de kaçırılan çocuklar var... Rusya, 20 binden fazla Ukraynalı çocuğu kaçırdı, Rusya'ya götürdü. Amaç, bunları Ruslaştırmak. Çocuklar ya yetimhanelere verildi ya da Rus ailelerin yanına.

Bu çocukların büyük kısmı şu anda, kendilerini Rus sanıyor, gözü yaşlı Ukraynalı anne-babaları ise gerçek evlerinde yollarını gözlüyor…

Ukrayna, tıpkı Rusya gibi, savaş öncesinde de ciddi bir nüfus sorunu yaşıyordu. Fakat savaş herşeyi hızlandırdı ve çok daha berbat bir duruma soktu...

Savaş genç ölümlerini artırdı, çiftleri ayırdı, pek çok Ukraynalı çocuk yurt dışına kaçırıldı ve daha birçok olumsuz etki...

Savaşın pek konuşulmayan bir diğer etkisi ise kadın erkek nüfusunda neden olduğu cinsiyet dengesizliği oldu.

Savaşın başlamasından sonra erkekler Orduya yazılırken, Ukraynalı kadın nüfus Almanya, Polonya gibi ülkelerin yolunu tuttu... Yaklaşık 4 yıldır o ülkelerde yaşayan Ukraynalılar, oralarda alternatif hayatlar kurdu ve bundan sonra da geri dönmeleri çok zor.

Kadın olmayınca aile olmuyor, aile olmayınca çocuk olmuyor…

NEREDEN NEREYE?

Ukrayna'nın nüfusu 1991 yılında 52 milyondu... O tarihte Türkiye'nin nüfusu ise 57 milyondu. Yani 35 yıl önce Ukrayna'nın nüfusu Türkiye'nin nüfusuna çok yakınken bugün Ukrayna nüfusu, Türkiye nüfusunun neredeyse üçte birine düştü. Korkunç bir değişim...

Savaştan önce bu azalmanın nedeni doğurganlıktaki istikrarlı azalma idi. Savaştan sonra ise en büyük neden, exodus gibi bir göç oldu.

5 milyondan fazla Ukraynalı yurtdışında, çoğunlukla Avrupa'da yaşıyor.

Rusya'nın bu kış iki katına çıkan insansız hava aracı ve füze saldırıları, on binlerce kişinin daha ülkeyi terk etmesine neden olabilir. Yeni göç dalgaları gelebilir...

Rusya, yaz aylarında strateji değiştirdi ve daha çok şehirleri hedef almaya başladı. Amacı ise şehirleri boşaltabilmek. İlk hedef şehirli nüfusu kırlara, oradan da ülke dışına kaçırtabilmek.

Şu ana kadar bunda başarılı olmuş görünüyor, Kiev gbi şehirlerden çevreye doğru kaçış başladı bile.

Araştırmalar da gösteriyor ki, gidenler dönmüyor. Savaşın başlarında mültecilerin % 74'ü savaş bitince Ukrayna'ya geri döneceğini söylemişti, bugün bu oran % 42'e düşmüş durumda...

Ukraynalı mültecilerin çoğu çocuk ve 44 yaşın altındaki kadınlar... Bu durum, zararı daha da artırıyor. Ukrayna sadece bugünü değil, geleceğini de kaybediyor…

Ülke içinde seferberlik, savaş kayıpları ve savaş döneminin getirdiği belirsizlikler, potansiyel anne ve baba adaylarının sayısını azaltıyor. Bu şartlar altında ideal anne baba olabilecek çiftler bile çocuk sahibi olmayı erteliyor...

Nüfus bilimciler çok iyi bilir, çocuk sahibi olmayı ne kadar ertelerseniz, çocuğun hiç dünyaya gelmeme ihtimali o kadar artar...

Kiev Hükümeti, geleceği kaybetmemek içiin 25 altındaki gençleri askerlikten muaf tuttu. Hedef 25 altı gençlerin daha kolay evlenmesi, daha kolay çocuk sahibi olması ve nüfusun da bu yolla artmasıydı.

Fakat cephedeki durum bunu sürdürmeye izin vermedi ve Ağustos 2025'de muafiyet yaşı 23'e indirildi. Yani Ukraynalı gençler 23 yaşına kadar askere alınmıyor, böylece aile kurmaları bekleniyor. Oysa ki gençler barış zamanında bile 27 yaşından önce pek evlenmiyordu.

Kısacası, önlemler işe yaramadı... Savaşa giden zaten çocuk sahiibi olamıyor, gitmeyenlerin ise çoğunun aile kurmaya niyeti yok.

SAVAŞ BİTERSE SORUN ÇÖZÜLÜR MÜ?

Nedendir bilinmez, savaşlardan sonra genelde nüfus patlamaları olur. Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra, İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra hep böyle oldu...

Kimi sosyologlara göre bunun temel nedeni türü koruma içgüdüsü. Savaş bitince o zor günlerin etkisinden çıkamayan insanlar nesillerini sürdürmek için hemen çocuk sahibi olmak isterler.

Fakat bu kural Ukrayna için geçerli olmayacak... İyimser bir tahminle Ukrayna Savaşı'nın birkaç yıl içinde sona ereceğini varsaysak bile, ortada bir bebek patlaması yapacak nesil kalmamıiş olacak...

Çünkü, 1990'larda ve 2000'lerde doğan kuşak, Ukrayna'nın modern tarihindeki en küçük, sayısı en az olan nesil...

Ayrıca kadın-erkek dengesizliği bir anda sona ermez, ülke dışına göç etmiş Ukraynalıların büyük kısmı da dönmez. Dolayısıyla geriye kalanlar panikle nesillerini devam ettirmek isteseler bile buna bebek patlaması denemez.

Gerçekçi ama en iyimser senaryoda bile Ukrayna nüfusu 2040 yılına kadar minimum % 0,7'lik bir düşüş yaşayacak. Bu rakam muhtemelen % 1'in daha üzerinde olacak...

İşgal altındaki toprakların geri alınamayacağı varsayılırsa, Ukrayna'nın nüfusu 2040 yılında 25 milyonun da altına düşecek. Yani Ukrayna, sadece 18 yılda neredeyse yarı yarıya küçülmüş olacak.

Üstelik bu, iyimser senaryo. Eğer savaş 2030 yılına kadar bitmezse, yani 7 yıldan daha uzun sürecek olur ise nüfus çok daha aşağılara, belki 20 milyona düşecek.

Çünkü savaşın 3 yıl daha sürmesi 1990’larda doğanların da çocuk sahibi olmaktan vazgeçmesi anlamına gelecek…

Doğurganlık oranı kadın başına 0,6'ya kadar düşebilir, ki böylesine düşük bir oran ise dünyada hiçbir ülkede yok.

Düşüşü yavaşlatmak için Kiev hükümeti teşvikler sunuyor. Yeni bir yasa, ebeveynlere yeni doğan her bebek için 50.000 grivna yani 1.100 dolar ödüyor ve ilk yıl için aylık 7.000 grivna ödeniyor.

Diğer programlar, çocuk bakımı masraflarını karşılamaya yardımcı oluyor...

2024'ten beri, Ukrayna devleti kadınlara yönelik kısırlık tedavisini karşılıyor. Yani tüp bebek tedavisi gibi programlar ücretsiz.

Bu konuda askerlere bazı ayrıcalıklar da var. Askerler yumurtalarını veya spermlerini ücretsiz olarak dondurabilirler mesela.

Fakat gerçekçi olmak gerekiyor; teşvik ve yardımların barış zamanında bile doğum oranları üzerinde ciddi bir etkisi olmamışken, savaş şartları altında kim çocuk sahibi olmak ister ki?

RUSYA: UKRAYNA YOK OLUYOR

Rusya ise bu durumdan memnun... Ukrayna topraklarını belki istediği hızda işgal edemiyor, ama, Ukrayna nüfusunun küçülüşünü, hatta yok oluşunu, zevkle izliyor.

Rusya Güvenlik Konseyi Başkan Yyardımcısı ve eski Devlet Başkanı Dmitry Medvedev, "Bu sadece bir kriz değil" diyor, aynı zamanda bir ulusun biyolojik ölümünün kanıtı."

Başkan Vladimir Putin’in danışmanı Anton Kobyakov, ise tüm Ukraynalıların Rusya'nın içlerine yerleştirilmesini öneriyor. Benzeri bir politikayı 18. yüzyılda Çariçe Katerina da uygulamıştı.

Rusların amacı küçülttükleri Ukrayna halkını Rusya içlerinde eritmek. Ruslara göre Ukrayna'nın bundan sonra yaşama şansı kalmadı.

Oysa ki geçmiş, tam tersini söylüyor. Ukrayna değil 25 milyona, 20 milyona bile düşse de hala Avrupa'nın orta kalabalıklıkta bir ülkesi olacak. 20 milyon nüfus, Yunanistan'dan, Hollanda'dan, Belçika veya İsveç'ten daha büyük. Saydığımız ülkeler yok olmamışken Ukrayna'nın yok olması beklenemez.

Rusya'ya bir kötü haber de şu olabilir; Ukrayna savaşçı ve dirençli bir millet. Ukrayna'yı yüzlerce yıllık Rus işgali ve Sovyet baskıları dahi yok edemedi.

Rus saldırıları Ukraynalıların sayısını azaltıyor belki ama, saldırılar, ulus bilincini güçlendiriyor. Ruslar, Ukrayna milletini yok etmenin peşinde iseler, yanlış bir yol izliyorlar.

Son olarak; savaş biterse, pek çok şey değişebilir. Ukrayna'yı yeniden ayağa kaldırmak için Ukraynalıların yeterli olmayacağı muhakkak. Ukrayna, sınırlarını yabancı göçmenlere açmak zorunda kalacak.

İşte o zaman belki Ukraynalı sayısı azalmış olacak ama Ukrayna'nın nüfusu yeniden 30 milyonu aşacak. Savaş öncesine göre yine az olsa da ülkenin ihtiyaçlarını karşılamaya yetecek bir nüfus olacak.

Sedat Laçiner, Güncel Yazılar

15 Kasım 2026