Güneydoğu Asya'da Yeni Bir Çatışma Cephesi: Tayland-Kamboçya Sınır Gerilimi

Sedat Laçiner

Küresel dikkatler Ortadoğu ve Ukrayna'ya odaklanmışken, Uzak Asya'da, Tayland ile Kamboçya sınırı boyunca en az altı farklı noktada şiddetli çatışmalar patlak verdi. Perşembe günü başlayan ve Cuma günü de devam eden bu gerilimde, her iki taraf da saldırganlığı başlatanın diğeri olduğunu iddia ediyor. Tayland yaklaşık 100 bin, Kamboçya ise 20 binden fazla vatandaşının çatışma bölgelerinden tahliye edildiğini bildirdi. Kamboçya'nın sınıra İHA'lar ve roketatarlarla donatılmış askerler konuşlandırdığı iddia edilirken, Tayland çatışmaların daha büyük bir savaşa dönüşebileceği uyarısında bulunuyor.

Çatışmaların Şiddeti ve Sonuçları

Cuma sabahı erken saatlerde Ubon Ratchathani eyaletinin Chong Bok ve Phu Makhuea bölgeleri ile Surin eyaletinin Phanom Dong Rak bölgesinde yeniden alevlenen çatışmalarda, Kamboçya birliklerinin top ve roket gibi ağır silahlar kullandığı, Tayland askerlerinin ise uçak ve diğer silahlarla karşılık verdiği belirtildi.

Sınır anlaşmazlığı nedeniyle patlak veren bu çatışmalarda en az 16 kişi hayatını kaybetti; bunlardan 15'i sivil, biri askerdi. Ayrıca 50'den fazla kişi yaralandı. Her iki taraftan toplamda 120 binden fazla kişi evlerini terk etmek zorunda kaldı. Taylandlı yetkililere göre, Kamboçya ve Tayland orduları en az altı bölgede karşılıklı ateş açtı. Tayland Başbakan Vekili Phumtham Wechayachai, bu çatışmaların büyük bir askeri savaşa dönüşme potansiyeline dikkat çekerek, "Eğer durum tırmanırsa bu, savaşla da sonuçlanabilir. Şu an için çatışmalarla sınırlı olsa da bu ihtimali göz ardı edemeyiz," ifadelerini kullandı.

Tayland, ilk atışın Kamboçya'dan geldiğini ve misilleme olarak altı F-16 jetinin gönderildiğini iddia ediyor. Kamboçya tarafının kayıpları henüz resmi olarak açıklanmazken, sınırın Kamboçya tarafındaki bir grup keşişin bölgeyi terk ettiği öğrenildi.

On Yıllardır Süren Sınır Anlaşmazlığı

Kamboçya ve Tayland arasındaki gerilim, Fransız sömürgeciliği döneminden miras kalan 800 kilometreyi aşan sınır çizimi nedeniyle on yıllardır devam ediyor. İki ülke, ormanlık Dangrek dağlarında bulunan antik tapınak Prasat Ta Muen Thom'un mülkiyeti konusunda anlaşmazlık yaşıyor.

Mevcut şiddetin tetikleyicisi, Çarşamba günü tapınak yakınında meydana gelen ve Taylandlı bir askerin bacağını kaybetmesine neden olan mayın patlaması olarak görülüyor. Tayland, Kamboçya'yı kendi topraklarına mayın döşemekle suçlarken, Kamboçya da Tayland askerlerini kendi topraklarına girmeye çalışmakla itham ediyor. Bu olay, aylardır süregelen gerilimin ve Mayıs ayında Kamboçyalı bir askerin ölümüyle sonuçlanan ölümcül çatışmanın ardından geldi.

Bu anlaşmazlık, Tayland iç siyasetinde de çalkantıya yol açtı. Kısa bir süre önce Tayland başbakanı bu gerilim nedeniyle görevinden alınmıştı. Çatışmaların ardından iki ülke karşılıklı olarak büyükelçilerini geri çağırdı ve sınırlarını kapattı.

Kamboçyalı yetkililer, Tayland birliklerinin Surin'deki tapınağa ateş açtığını belirtti. Kamboçya Başbakanı Hun Manet, ülkesinin "bu silahlı işgale silahlı güçle karşılık vermekten başka seçeneği olmadığını" iddia ederek Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ni müdahil olmaya çağırdı. Buna karşılık Tayland, saldırıyı Kamboçya'nın başlattığında ısrar ediyor. Tayland Başbakanı Shinawatra, Kamboçya güçlerinin Tayland topraklarındaki hem askerlere hem de sivillere sebepsiz yere ateş açtığını savunuyor.

İç Siyasi Çalkantı ve Bölgesel Dinamikler

Tayland Başbakanı Paetongtarn Shinawatra'nın geçen ay gerilimi azaltma girişimleri de sonuçsuz kaldı. Shinawatra, Haziran ayında Kamboçya'nın de facto lideri ve şu anki Başbakanın babası Hun Sen ile görüşmüş, ancak bu "off-the-record" görüşmenin detaylarının Hun Sen tarafından basına sızdırılması, Shinawatra'yı kendi ülkesinde zor durumda bırakarak görevden alınmasına yol açmıştı. Tayland iç siyasetindeki bu kargaşa ve Shinawatra hükümetinin Kralcı-Askeri yapıya karşı mücadelesi, Kamboçya'nın durumu kendi lehine kullanmaya çalışmasına ve Tayland'daki bölünmeyi derinleştirmesine olanak tanıyor. Tayland siyasetindeki bu zayıflık, Kamboçya'nın herhangi bir eylemi daha kolay kışkırtmasına veya provoke etmesine zemin hazırlıyor.

Savaşa Doğru Tırmanış ve Bölgesel Riskler

Gerilimin büyüyeceği ve büyük bir savaşa dönüşebileceği endişesi her zaman mevcuttu. Kamboçya, Tayland'a karşı savaş hazırlıklarını son dönemde artırmıştı. Örneğin, 14 Temmuz'da Kamboçya Başbakanı Hun Manet, Tayland sınır sorunları nedeniyle ülkesinin gelecek yıldan itibaren zorunlu askerlik uygulamasını başlatacağını duyurmuş ve savunma bütçesinin artırılması çağrısı yapmıştı.

Tayland Ordusu Perşembe günü yaptığı açıklamada, Kamboçya'dan fırlatılan bir roketin Sisaket Eyaleti'ndeki bir petrol istasyonunu vurduğunu ve olayda altı kişinin hayatını kaybettiğini, on kişinin ise yaralandığını bildirdi. Tay tarafına göre, Kamboçya birlikleri Rus yapımı BM-21 çok namlulu roketatar sistemleri ve sahra topu gibi ağır silahlarla sivil Tayland yerleşim yerlerini hedef alıyor. Kamboçya haber medyası ise Tayland hava saldırılarının sınırın Kamboçya tarafında bulunan UNESCO Dünya Mirası Alanı Preah Vihear Tapınağı'nı vurduğunu duyurdu.

Kamboçya ve Tayland arasında büyük bir savaşın başlaması durumunda, bu durumun tüm bölgeyi istikrarsızlaştırabileceği ve bölgesel bir savaşa dönüşebileceği uyarısı yapılıyor. Her iki ülke de 10 üyeli bölgesel bir blok olan Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği'nin (ASEAN) üyesi.

Malezya Başbakanı ve ASEAN'ın şu anki başkanı Anwar İbrahim, Perşembe günü Tayland ve Kamboçya liderleriyle telefonla görüştüğünü ve her iki tarafın da müzakerelere istekli göründüğünü belirterek ateşkes çağrısında bulundu. Çin de boş durmuyor ve arabulucu olmaya çalışıyor. Kamboçya-Tayland gerilimindeki en büyük endişe, meselenin büyümesi, geniş bir savaşa dönüşmesi ve ardından bölgesel, hatta küresel nitelik kazanması. Çünkü bölgesel rekabet ve bölge üzerindeki Çin ile Batı çekişmesi, böylesine büyük savaşlara uygun bir zemin oluşturuyor.

Bölgesel Güç Dengesi ve Küresel Etkiler

Tayland'ın Amerika ve genel olarak Batı ile yakın askeri işbirliği varken, Kamboçya daha çok Çin'i yakın müttefik görüyor. Çin, Kamboçya'daki en büyük yatırımcı ve altyapı projelerinin en büyük finansörü ve destekçisi konumunda. Çin-Kamboçya ilişkileri stratejik ortaklık seviyesinde ve Kamboçya, ASEAN'da ve BM'de genellikle Çin'i destekleyen bir konumda yer alıyor. Kamboçya ile Rusya'nın askeri ve diplomatik ilişkileri de oldukça ileri düzeyde. Buna karşın Tayland, ABD'nin NATO üyesi olmayan en önemli stratejik ortaklarından biri.

Bölge ülkelerinin birbirleriyle karmaşık ve sorun çıkarmaya müsait ilişkileri bulunuyor. Son yıllarda artan ticaret ve kalkınma bu sorunları bastırsa da, Kamboçya-Tayland Savaşı gibi bir tetikleyici her şeyi mahvedebilir ve Çin'in arka bahçesini ateşe verebilir. Böyle bir savaşta Tayland, ABD, Japonya, Güney Kore ve diğerleri bir tarafta bloklaşırken, Çin, Rusya ve Kamboçya karşı blokta yer alabilir. Vietnam ve Laos gibi bölge ülkeleri bu bloklaşmada taraf tutmaya zorlanabilir.

Tayland ile Kamboçya arasındaki çatışmalar, Prasat Ta Muen Thom tapınağı üzerinde ölümcül bir hal aldığı son kez 2011 yılında yaşanmıştı. O dönemde, tartışmalı bölgelerde bir hafta süren çatışmalarda aralarında sivillerin de bulunduğu en az 15 kişi ölmüş ve on binlerce sivil yerinden edilmişti. Bu durum, mevcut gerilimin potansiyel tehlikesini bir kez daha gözler önüne seriyor.

Bu tırmanan gerilim, Güneydoğu Asya'nın kırılgan dengesini bozmaya devam edecek mi, yoksa uluslararası arabuluculukla bir çözüm bulunabilecek mi?

Sedat Laçiner, Güncel Yazılar
26 Temmuz 2025